قسمت ۱۵: آیا میتوانیم به کتابمقدس اعتماد کنیم؟
In the Orangery by Charles Perugini, 1878
۱۵ ویدیوی قسمت
در این قسمت، به این پرسش پاسخ خواهیم داد: «آیا کتابمقدسی که امروز در اختیار داریم همان چیزی است که در ابتدا نوشته شده بود؟»
به قسمت دیگری از مجموعه «سوالاتی دربارهٔ خدا» خوش آمدید.
کتابمقدس غیرمعمولترین کتاب در تاریخ بشریت است. این کتاب شامل شصتوشش کتاب است که در بازهای حدود ۲۰۰۰ سال نوشته شدهاند. قدیمیترین کتاب، گمان میرود کتاب ایوب باشد که نزدیک به ۴۰۰۰ سال پیش نوشته شده است. آخرین کتاب نوشتهشده، کتاب مکاشفه است که حدود ۲۰۰۰ سال پیش نوشته شد. با اینکه کتابمقدس در چنین دورهٔ زمانی طولانی و توسط نویسندگان بسیار متفاوتی نوشته شده، هماهنگی و یکپارچگی کل کتابمقدس چشمگیر است.
بسیاری از مردم بهشدت دربارهٔ اینکه کتابمقدسی که امروز داریم چگونه به دست ما رسیده دچار اشتباه هستند. بزرگترین اشتباه این است که باور دارند کتابمقدس امروزی از روی نسخهای کمی قدیمیتر رونویسی شده، که آن هم از روی نسخهای قدیمیتر، و همینطور این روندِ رونویسی تا ۲۰۰۰ سال ادامه داشته است. آنها فرض میکنند که هر بار در رونویسی خطاهایی رخ داده و این خطاها در طول قرنها جمع شدهاند. این باور نادرست است.
بهترین ترجمههای کتابمقدسی که امروز داریم مستقیماً از نسخههای خطی باستانی عبری، آرامی و یونانی ترجمه شدهاند. وقتی به دیگر نوشتههای تاریخی نگاه میکنیم، بهتر متوجه میشویم که دقت متنی کتابمقدس چقدر چشمگیر است. بیایید به چند نمونه از نوشتههای باستانی دیگر نگاه کنیم.
فیلسوف یونانی افلاطون بین سالهای ۴۰۰ پیش از میلاد تا ۳۴۷ پیش از میلاد می زیست. قدیمیترین نسخهٔ خطی که امروز داریم با نام «افلاطون کلارک» شناخته میشود و تاریخ آن به حدود سال ۸۹۵ میلادی برمیگردد. با اینکه فاصلهای بیش از ۱۲۰۰ سال بین زمان افلاطون و قدیمیترین نسخهٔ موجود وجود دارد، پژوهشگران معتقدند آنچه امروز داریم بهطور دقیق نوشتههای اصلی افلاطون را بازنمایی میکند.
فیلسوف یونانی ارسطو در فاصلهای حدود ۳۵۰ پیش از میلاد تا ۳۲۲ پیش از میلاد می زیست. قدیمیترین نسخهٔ خطی که امروز داریم مربوط به حدود سال ۸۵۰ میلادی است. این یعنی فاصلهای بیش از هزار سال میان نوشتههای اصلی او و قدیمیترین نسخهٔ موجود وجود دارد. با وجود این فاصلهٔ هزارساله، پژوهشگران باور دارند آنچه امروز داریم بازنمایی دقیقی از نوشتههای اصلی ارسطو است.
کتاب «جنگهای گالی» اثر ژولیوس سزار حدود سال ۵۰ پیش از میلاد نوشته شد. قدیمیترین نسخهای که امروز داریم مربوط به حدود سال ۸۴۰ میلادی است. این فاصلهای حدود ۸۹۰ ساله ایجاد میکند، اما پژوهشگران امروزی معتقدند آنچه در اختیار داریم بازنمایی دقیقی از نوشتههای ژولیوس سزار است.
برای نوشتههای باستانی یونانی و لاتین معمول است که فاصلهای حدود هزار سال بین قدیمیترین نسخهٔ موجود و نوشتههای اصلی وجود داشته باشد. حتی با وجود این فاصلههای بسیار زیاد، دنیای دانشگاهی امروز نتیجه میگیرد که نسخههای اولیهٔ موجود، بازنمایی دقیقی از متون اصلی هستند.
با در نظر گرفتن این نمونهها، حالا به قدیمیترین نسخههای خطی کتابمقدس نگاه کنیم. ما هم به عهد عتیق و هم به عهد جدید نگاه خواهیم کرد. ابتدا از عهد عتیق شروع میکنیم.
پیش از کشف طومارهای دریای مرده*، قدیمیترین نسخهٔ کامل عهد عتیق به زبان عبری «کدِکس لنینگراد» بود که تاریخ آن به حدود سال ۱۰۰۹ میلادی میرسید. با کشف طومارهای دریای مرده، نسخههای عبری بسیار قدیمیتری یافت شد که مربوط به حدود ۲۵۰ پیش از میلاد تا حدود ۶۸ میلادی هستند. در فاصلهٔ تقریباً ۱۰۰۰ ساله میان کدکس لنینگراد و طومارهای دریای مرده، هیچ تفاوت قابلتوجهی در هیچ نکتهٔ تعلیمی یا اعتقادی وجود ندارد. نکتهٔ مهم برای فهمیدن این است که در روند حدود ۱۰۰۰ سال رونویسی از عهد عتیق، هیچ تعلیم یا اعتقادی تغییر نکرده است و هر بار با دقت بسیار زیاد و وفادارانه رونویسی شده است. پژوهشگران باور دارند آنچه امروز داریم بازنمایی دقیقی از آن چیزی است که در ابتدا نوشته شده بود.
برای بخش عهد جدید کتابمقدس، ما بیش از هزار نسخهٔ خطی باستانی و قطعات نسخهٔ خطی به زبان یونانی داریم. قدیمیترین قطعهٔ ما نزد پژوهشگران با نام نسخهٔ P52 شناخته میشود و بخش کوچکی از انجیل یوحنا را دربردارد. گمان میرود انجیل اصلی حدود سال ۹۳ میلادی نوشته شده باشد و قطعهٔ P52 مربوط به بین سالهای ۱۲۵ تا ۱۷۵ میلادی است, یعنی فاصلهای تنها ۳۳ تا ۸۳ سال از نگارش اصلی.
قدیمیترین قطعهٔ نسخهٔ خطی انجیل مرقس مربوط به بین سالهای ۱۵۰ تا ۲۵۰ میلادی است , یعنی فاصلهای کمتر از دو قرن از نگارش اصلی. نکتهٔ مهم این است که هر دوی این قطعات انجیل در مصر پیدا شدهاند. این یعنی انجیلها پیش از این تاریخها در حال رونویسی و انتشار بودهاند و تا مصر نیز رسیده بودند. تعداد نسخههایی که ساخته و پخش میشد آنقدر زیاد بود که تغییر دادن هر بخشی از عهد جدید را غیرممکن میکرد، چون نسخههای بسیار زیادی از قبل در گردش بودند.
قدیمیترین نسخهٔ کامل کتابمقدس که داریم «کدکس واتیکانوس» است که بین سالهای ۳۰۰ تا ۳۲۵ میلادی تکمیل شد. این فقط ۲۹۵ سال پس از قیام عیسی مسیح است. افراد زیادی بهدلیل ناآگاهی از واقعیتهای تاریخی باور دارند که شورای نیقیه در سال ۳۲۵ میلادی تصمیم گرفت چه کتابهایی در کتابمقدس باشند. این افسانه کاملاً نادرست است به دو دلیل اصلی. اول اینکه شورای نیقیه اصلاً دربارهٔ کتابهای کتابمقدس بحث نکرد. کسانی که این افسانه را تکرار میکنند از تاریخ ناآگاهاند و داستانی کاملاً نادرست را میسازند. دوم اینکه کدکس واتیکانوس پیش از آن تاریخ تکمیل شده بود یا تقریباً تکمیل شده بود.
نسخهٔ قدیمی بعدی کتابمقدس «کدکس سینایتیکوس» است که حدود سالهای ۳۳۰ تا ۳۶۰ میلادی تکمیل شد. واقعیتهای تاریخی نشان میدهد که هیچکس بهطور رسمی تصمیم نمیگرفت چه کتابهایی باید در کتابمقدس باشند. بلکه کتابهای عهد جدید بهطور خودجوش توسط مسیحیان اولیه در سراسر امپراتوری روم و در همان قرنهای نخست نگارش آن به رسمیت شناخته شدند. این دقیقاً همان نتیجهای است که انتظار میرود اگر خدا بر گردآوری کتابمقدس نظارت داشته باشد.
برای درک اینکه مجموعهٔ نسخههای خطی باستانی کتابمقدس چقدر چشمگیر است، باید آن را با مجموعهٔ نسخههای خطی ادبیات یونانی و لاتین مقایسه کنیم. برای نوشتههای معمول یونانی یا لاتین، معمولاً حدود ۱۰۰۰ سال بین زمان نگارش متن اصلی و قدیمیترین نسخههای موجود فاصله است. اما برای کتابمقدس، ما در همان بازهٔ ۱۰۰۰ ساله هزاران نسخه و قطعهٔ نسخهٔ خطی به یونانی، لاتین و سریانی داریم. سرعت تکثیر نسخهها باعث میشد وارد کردن تغییراتی که توسط نسخههای دیگر افشا نشود غیرممکن باشد. در دنیای دانشگاهی، بیشتر تاریخدانان دقت متنی دیگر آثار باستانی را با شواهدی بسیار کمتر میپذیرند.
وقتی دقت متنی انجیلهای عهد جدید را در نظر میگیریم، دکتر پیتر جی. ویلیامز، سرپرست خانهٔ تیندل در دانشگاه کمبریج، آن را چنین خلاصه میکند. او میگوید:
«انجیلها … از جهاتی بهترین متون مستند شده از دوران باستان هستند. همچنین احتمالاً بیشترین بررسی و موشکافی روی آنها انجام شده است … ما میتوانیم بهطور منطقی فرض کنیم که بیشتر نسخههای متأخر بازنمایی معقولی از متون باستانی هستند.»
وقتی از خود میپرسیم آیا کتابمقدس امروزی همان چیزی است که در ابتدا نوشته شد، پاسخ را در یک جمله خلاصه میکنم:
«ما میتوانیم با اطمینان، بر پایهٔ تعداد عظیمی از نسخههای خطی باستانی که ترجمههای امروزی مستقیماً از آنها انجام شده، باور داشته باشیم که آنچه امروز داریم همان چیزی است که در ابتدا نوشته شده بود.»
به قسمت دیگری از مجموعه «سوالاتی دربارهٔ خدا» خوش آمدید.
کتابمقدس غیرمعمولترین کتاب در تاریخ بشریت است. این کتاب شامل شصتوشش کتاب است که در بازهای حدود ۲۰۰۰ سال نوشته شدهاند. قدیمیترین کتاب، گمان میرود کتاب ایوب باشد که نزدیک به ۴۰۰۰ سال پیش نوشته شده است. آخرین کتاب نوشتهشده، کتاب مکاشفه است که حدود ۲۰۰۰ سال پیش نوشته شد. با اینکه کتابمقدس در چنین دورهٔ زمانی طولانی و توسط نویسندگان بسیار متفاوتی نوشته شده، هماهنگی و یکپارچگی کل کتابمقدس چشمگیر است.
بسیاری از مردم بهشدت دربارهٔ اینکه کتابمقدسی که امروز داریم چگونه به دست ما رسیده دچار اشتباه هستند. بزرگترین اشتباه این است که باور دارند کتابمقدس امروزی از روی نسخهای کمی قدیمیتر رونویسی شده، که آن هم از روی نسخهای قدیمیتر، و همینطور این روندِ رونویسی تا ۲۰۰۰ سال ادامه داشته است. آنها فرض میکنند که هر بار در رونویسی خطاهایی رخ داده و این خطاها در طول قرنها جمع شدهاند. این باور نادرست است.
بهترین ترجمههای کتابمقدسی که امروز داریم مستقیماً از نسخههای خطی باستانی عبری، آرامی و یونانی ترجمه شدهاند. وقتی به دیگر نوشتههای تاریخی نگاه میکنیم، بهتر متوجه میشویم که دقت متنی کتابمقدس چقدر چشمگیر است. بیایید به چند نمونه از نوشتههای باستانی دیگر نگاه کنیم.
فیلسوف یونانی افلاطون بین سالهای ۴۰۰ پیش از میلاد تا ۳۴۷ پیش از میلاد می زیست. قدیمیترین نسخهٔ خطی که امروز داریم با نام «افلاطون کلارک» شناخته میشود و تاریخ آن به حدود سال ۸۹۵ میلادی برمیگردد. با اینکه فاصلهای بیش از ۱۲۰۰ سال بین زمان افلاطون و قدیمیترین نسخهٔ موجود وجود دارد، پژوهشگران معتقدند آنچه امروز داریم بهطور دقیق نوشتههای اصلی افلاطون را بازنمایی میکند.
فیلسوف یونانی ارسطو در فاصلهای حدود ۳۵۰ پیش از میلاد تا ۳۲۲ پیش از میلاد می زیست. قدیمیترین نسخهٔ خطی که امروز داریم مربوط به حدود سال ۸۵۰ میلادی است. این یعنی فاصلهای بیش از هزار سال میان نوشتههای اصلی او و قدیمیترین نسخهٔ موجود وجود دارد. با وجود این فاصلهٔ هزارساله، پژوهشگران باور دارند آنچه امروز داریم بازنمایی دقیقی از نوشتههای اصلی ارسطو است.
کتاب «جنگهای گالی» اثر ژولیوس سزار حدود سال ۵۰ پیش از میلاد نوشته شد. قدیمیترین نسخهای که امروز داریم مربوط به حدود سال ۸۴۰ میلادی است. این فاصلهای حدود ۸۹۰ ساله ایجاد میکند، اما پژوهشگران امروزی معتقدند آنچه در اختیار داریم بازنمایی دقیقی از نوشتههای ژولیوس سزار است.
برای نوشتههای باستانی یونانی و لاتین معمول است که فاصلهای حدود هزار سال بین قدیمیترین نسخهٔ موجود و نوشتههای اصلی وجود داشته باشد. حتی با وجود این فاصلههای بسیار زیاد، دنیای دانشگاهی امروز نتیجه میگیرد که نسخههای اولیهٔ موجود، بازنمایی دقیقی از متون اصلی هستند.
با در نظر گرفتن این نمونهها، حالا به قدیمیترین نسخههای خطی کتابمقدس نگاه کنیم. ما هم به عهد عتیق و هم به عهد جدید نگاه خواهیم کرد. ابتدا از عهد عتیق شروع میکنیم.
پیش از کشف طومارهای دریای مرده*، قدیمیترین نسخهٔ کامل عهد عتیق به زبان عبری «کدِکس لنینگراد» بود که تاریخ آن به حدود سال ۱۰۰۹ میلادی میرسید. با کشف طومارهای دریای مرده، نسخههای عبری بسیار قدیمیتری یافت شد که مربوط به حدود ۲۵۰ پیش از میلاد تا حدود ۶۸ میلادی هستند. در فاصلهٔ تقریباً ۱۰۰۰ ساله میان کدکس لنینگراد و طومارهای دریای مرده، هیچ تفاوت قابلتوجهی در هیچ نکتهٔ تعلیمی یا اعتقادی وجود ندارد. نکتهٔ مهم برای فهمیدن این است که در روند حدود ۱۰۰۰ سال رونویسی از عهد عتیق، هیچ تعلیم یا اعتقادی تغییر نکرده است و هر بار با دقت بسیار زیاد و وفادارانه رونویسی شده است. پژوهشگران باور دارند آنچه امروز داریم بازنمایی دقیقی از آن چیزی است که در ابتدا نوشته شده بود.
برای بخش عهد جدید کتابمقدس، ما بیش از هزار نسخهٔ خطی باستانی و قطعات نسخهٔ خطی به زبان یونانی داریم. قدیمیترین قطعهٔ ما نزد پژوهشگران با نام نسخهٔ P52 شناخته میشود و بخش کوچکی از انجیل یوحنا را دربردارد. گمان میرود انجیل اصلی حدود سال ۹۳ میلادی نوشته شده باشد و قطعهٔ P52 مربوط به بین سالهای ۱۲۵ تا ۱۷۵ میلادی است, یعنی فاصلهای تنها ۳۳ تا ۸۳ سال از نگارش اصلی.
قدیمیترین قطعهٔ نسخهٔ خطی انجیل مرقس مربوط به بین سالهای ۱۵۰ تا ۲۵۰ میلادی است , یعنی فاصلهای کمتر از دو قرن از نگارش اصلی. نکتهٔ مهم این است که هر دوی این قطعات انجیل در مصر پیدا شدهاند. این یعنی انجیلها پیش از این تاریخها در حال رونویسی و انتشار بودهاند و تا مصر نیز رسیده بودند. تعداد نسخههایی که ساخته و پخش میشد آنقدر زیاد بود که تغییر دادن هر بخشی از عهد جدید را غیرممکن میکرد، چون نسخههای بسیار زیادی از قبل در گردش بودند.
قدیمیترین نسخهٔ کامل کتابمقدس که داریم «کدکس واتیکانوس» است که بین سالهای ۳۰۰ تا ۳۲۵ میلادی تکمیل شد. این فقط ۲۹۵ سال پس از قیام عیسی مسیح است. افراد زیادی بهدلیل ناآگاهی از واقعیتهای تاریخی باور دارند که شورای نیقیه در سال ۳۲۵ میلادی تصمیم گرفت چه کتابهایی در کتابمقدس باشند. این افسانه کاملاً نادرست است به دو دلیل اصلی. اول اینکه شورای نیقیه اصلاً دربارهٔ کتابهای کتابمقدس بحث نکرد. کسانی که این افسانه را تکرار میکنند از تاریخ ناآگاهاند و داستانی کاملاً نادرست را میسازند. دوم اینکه کدکس واتیکانوس پیش از آن تاریخ تکمیل شده بود یا تقریباً تکمیل شده بود.
نسخهٔ قدیمی بعدی کتابمقدس «کدکس سینایتیکوس» است که حدود سالهای ۳۳۰ تا ۳۶۰ میلادی تکمیل شد. واقعیتهای تاریخی نشان میدهد که هیچکس بهطور رسمی تصمیم نمیگرفت چه کتابهایی باید در کتابمقدس باشند. بلکه کتابهای عهد جدید بهطور خودجوش توسط مسیحیان اولیه در سراسر امپراتوری روم و در همان قرنهای نخست نگارش آن به رسمیت شناخته شدند. این دقیقاً همان نتیجهای است که انتظار میرود اگر خدا بر گردآوری کتابمقدس نظارت داشته باشد.
برای درک اینکه مجموعهٔ نسخههای خطی باستانی کتابمقدس چقدر چشمگیر است، باید آن را با مجموعهٔ نسخههای خطی ادبیات یونانی و لاتین مقایسه کنیم. برای نوشتههای معمول یونانی یا لاتین، معمولاً حدود ۱۰۰۰ سال بین زمان نگارش متن اصلی و قدیمیترین نسخههای موجود فاصله است. اما برای کتابمقدس، ما در همان بازهٔ ۱۰۰۰ ساله هزاران نسخه و قطعهٔ نسخهٔ خطی به یونانی، لاتین و سریانی داریم. سرعت تکثیر نسخهها باعث میشد وارد کردن تغییراتی که توسط نسخههای دیگر افشا نشود غیرممکن باشد. در دنیای دانشگاهی، بیشتر تاریخدانان دقت متنی دیگر آثار باستانی را با شواهدی بسیار کمتر میپذیرند.
وقتی دقت متنی انجیلهای عهد جدید را در نظر میگیریم، دکتر پیتر جی. ویلیامز، سرپرست خانهٔ تیندل در دانشگاه کمبریج، آن را چنین خلاصه میکند. او میگوید:
«انجیلها … از جهاتی بهترین متون مستند شده از دوران باستان هستند. همچنین احتمالاً بیشترین بررسی و موشکافی روی آنها انجام شده است … ما میتوانیم بهطور منطقی فرض کنیم که بیشتر نسخههای متأخر بازنمایی معقولی از متون باستانی هستند.»
وقتی از خود میپرسیم آیا کتابمقدس امروزی همان چیزی است که در ابتدا نوشته شد، پاسخ را در یک جمله خلاصه میکنم:
«ما میتوانیم با اطمینان، بر پایهٔ تعداد عظیمی از نسخههای خطی باستانی که ترجمههای امروزی مستقیماً از آنها انجام شده، باور داشته باشیم که آنچه امروز داریم همان چیزی است که در ابتدا نوشته شده بود.»
اگر در مورد این مقاله پرسشی دارید، لطفاً از طریق اینجا با ما تماس بگیرید
